Το σωφρονιστικό σύστημα στην Αγγλία και την Ουαλία βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης, με τις ανδρικές φυλακές να καταγράφουν πληρότητα 97% και τα περιθώρια για νέους κρατούμενους να στενεύουν επικίνδυνα, καθώς την περασμένη εβδομάδα υπήρχαν μόλις 1.665 διαθέσιμες θέσεις.
Αυτό είναι ένα πρόβλημα που διαδοχικοί πρωθυπουργοί προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν και το οποίο έχει πλέον περάσει στα χέρια του Άντι Μπέρναμ.
Το σχέδιο για την πρόωρη αποφυλάκιση χιλιάδων κρατουμένων, το οποίο στοχεύει στο να μειωθεί η πίεση, αποδείχθηκε εξαιρετικά αμφιλεγόμενο και, λίγο μετά την είσοδο του Μπέρναμ στο πρωθυπουργικό γραφείο, έγιναν αλλαγές για να αποτραπεί η απελευθέρωση ορισμένων σοβαρών εγκληματιών.
Μάλιστα, όταν έγινε γνωστό ότι οι δολοφόνοι του αστυνομικού Άντριου Χάρπερ θα πληρούσαν τα κριτήρια, το σχέδιο συνάντησε σφοδρές αντιδράσεις από το κοινό, γεγονός που οδήγησε στην ανακοίνωση περαιτέρω αλλαγών.
Τι έχει συμβεί
Στις αρχές του τρέχοντος έτους, η κυβέρνηση του Στάρμερ ψήφισε τον νέο νόμο περί επιμέτρησης ποινών. Ο νόμος επέτρεπε σε κάποιους κρατούμενους να αποφυλακιστούν αφού εκτίσουν το ένα τρίτο της ποινής τους, αντί για το 40% που είχε εισαχθεί το 2024.
Παράλληλα, δράστες βίαιων και σεξουαλικών εγκλημάτων, συμπεριλαμβανομένων όσων καταδικάστηκαν για βιασμό, ανθρωποκτονία και σεξουαλικά εγκλήματα κατά παιδιών, θα μπορούσαν να αφεθούν ελεύθεροι στο μισό της ποινής, αντί για τα δύο τρίτα.
Η κυβέρνηση προχώρησαν σε αυτό το βήμα επειδή οι φυλακές βρίσκονταν επικίνδυνα κοντά στην πλήρη χωρητικότητά τους.
Η νομοθεσία επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ στις 2 Σεπτεμβρίου, αλλά οι αντιδράσεις εντάθηκαν όταν η επίτροπος θυμάτων, Κλερ Γουάξμαν, και η επίτροπος για την ενδοοικογενειακή κακοποίηση, Νικόλ Τζέικομπς, έγραψαν από κοινού στην κυβέρνηση τον Ιούλιο προειδοποιώντας ότι οι αλλαγές θα μπορούσαν να κάνουν τα θύματα να νιώθουν ανασφάλεια.
Ο Μπέρναμ ανακοίνωσε την επανεξέταση του προγράμματος μόλις τρεις ημέρες αφότου έγινε πρωθυπουργός, και ο πρώτος γύρος αλλαγών επιβεβαιώθηκε τον Αύγουστο, εξαιρώντας από το σύστημα βιαστές, σοβαρούς δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων κατά παιδιών και όσους καταδικάστηκαν για αποπλάνηση ανηλίκων.
Αντιδράσεις, όμως, προκλήθηκαν και όταν αποκαλύφθηκε ότι οι δολοφόνοι του Άντριου Χάρπερ, ο Τζέσι Κόουλ και ο Άλμπερτ Μπάουερς, οι οποίοι καταδικάστηκαν σε 13 χρόνια έκαστος για την ανθρωποκτονία του το 2019, θα αποφυλακίζονταν αφού εξέτιαν τη μισή ποινή τους.
Η είδηση αυτή ώθησε περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους να υπογράψουν αίτημα ζητώντας την παραμονή τους στη φυλακή. Αντιμέτωπος με αυτή την πίεση, ο Μπέρναμ ανακοίνωσε την Κυριακή ότι βρήκε τρόπο να τους κρατήσει μέσα, εξαιρώντας το αδίκημα για το οποίο καταδικάστηκαν, δηλαδή την ανθρωποκτονία κατά την τέλεση άλλου εγκλήματος.
Ποια αδικήματα εξαιρούνται από την πρόωρη αποφυλάκιση και ποια όχι
Περίπου 1.400 κρατούμενοι αναμένεται πλέον να εξαιρεθούν από το πρόγραμμα, ρίχνοντας τον αριθμό όσων πρόκειται να αποφυλακιστούν από 5.900 σε περίπου 4.500 μέσα στους επόμενους δέκα μήνες.
Όταν η πολιτική εφαρμόστηκε αρχικά υπό τον Στάρμερ, εξαιρούνταν μόνο δολοφόνοι, τρομοκράτες και άλλοι κρατούμενοι με ισόβια δεσμά. Ο Μπέρναμ το διεύρυνε αυτό στις αρχές Αυγούστου. Μιλώντας στο BBC την Κυριακή, ανακοίνωσε ότι εξαιρούνται επίσης όλες οι μορφές ανθρωποκτονίας, η άσεμνη επίθεση, ο θάνατος από επικίνδυνη οδήγηση και η πρόκληση ή ανοχή θανάτου παιδιού.
Η εξαίρεση της άσεμνης επίθεσης κλείνει ένα νομικό παραθυράκι, καθώς ορισμένοι δράστες κυκλωμάτων εκμετάλλευσης είχαν διωχθεί με αυτή την κατηγορία πριν αλλάξουν οι νόμοι περί σεξουαλικής κακοποίησης το 2003. Το κράτος έχει δηλώσει ότι θα επιβάλει αυστηρή εποπτεία, με προϋπόθεση ότι όλοι όσοι αποφυλακίζονται θα φέρουν ηλεκτρονικό βραχιολάκι, ενώ θα δημιουργηθούν νέες ζώνες περιορισμού, ορισμένες μόλις λίγα μίλια σε πλάτος, για να κρατούν τους δράστες μακριά από τα θύματά τους.
Από την άλλη πλευρά, οι δράστες ενδοοικογενειακής βίας παραμένουν επιλέξιμοι για πρόωρη αποφυλάκιση, επειδή η ενδοοικογενειακή κακοποίηση δεν αποτελεί αυτόνομο αδίκημα, αλλά συνήθως φυλακίζονται για εγκλήματα όπως επίθεση, παρακολούθηση ή παρενόχληση.
Η Νικόλ Τζέικομπς δήλωσε βαθιά ανήσυχη για τον αριθμό των κακοποιητών που εξακολουθούν να πληρούν τα κριτήρια.
Πώς σχεδιάζει ο Μπέρναμ να ανακουφίσει την πίεση στις φυλακές
Ο αποκλεισμός περισσότερων δραστών σημαίνει ότι η κυβέρνηση πρέπει να βρει χώρο κράτησης αλλού. Τρία μέτρα βοηθούν προς αυτή την κατεύθυνση. Πρώτον, ο τερματισμός των επ’ αόριστον ποινών για την προστασία του κοινού. Οι ποινές αυτές εισήχθησαν το 2005 για εγκληματίες που κρίνονταν επικίνδυνοι, αλλά τα αδικήματά τους δεν δικαιολογούσαν ισόβια.
Αν και καταργήθηκαν το 2012, η απόφαση δεν είχε αναδρομική ισχύ, αφήνοντας πάνω από 800 άτομα στη φυλακή που δεν λαμβάνουν έγκριση απελευθέρωσης από το συμβούλιο αναστολών.
Η κυβέρνηση δηλώνει ότι θα καταργήσει τις ποινές αυτές κατά τη διάρκεια αυτής της κοινοβουλευτικής περιόδου, αν και δεν έχει οριστεί ακριβής προθεσμία.
Δεύτερον, η απέλαση περισσότερων αλλοδαπών δραστών. Στα τέλη Ιουνίου υπήρχαν 10.134 αλλοδαποί υπό κράτηση, αποτελώντας περίπου το 12% του πληθυσμού των φυλακών. Σχεδιάζεται η εισαγωγή εξουσιών στις αρχές του επόμενου έτους για την άμεση απέλαση ορισμένων αλλοδαπών εγκληματιών μετά την καταδίκη τους, απαγορεύοντάς τους μόνιμα την επιστροφή στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, δεν υπάρχουν πρόσθετες συμφωνίες επιστροφής με άλλες χώρες και παραμένει ασαφές πόσο γρήγορα μπορεί αυτό να μειώσει τους αριθμούς.
Τρίτον, η κατασκευή περισσότερων φυλακών. Έχουν ήδη δημιουργηθεί περισσότερες από 3.200 νέες θέσεις, με 14.000 να αναμένονται έως το 2031, ως μέρος του μεγαλύτερου προγράμματος ανέγερσης φυλακών από τη βικτωριανή εποχή. Παρόλα αυτά, η κατασκευή διαρκεί χρόνια, γεγονός που δεν θα ανακουφίσει άμεσα την κρίση χωρητικότητας.
Η κρίση σε αριθμούς
Οι φυλακές της Αγγλίας και της Ουαλίας λειτουργούν κοντά στην πλήρη χωρητικότητά τους, με τα ανδρικά ιδρύματα να είναι γεμάτα κατά 97%. Μέχρι την περασμένη εβδομάδα, υπήρχαν μόλις 1.665 κενές θέσεις. Οι ανακλήσεις, όταν δηλαδή ένας παραβάτης στέλνεται πίσω στη φυλακή επειδή παραβίασε τους όρους της αποφυλάκισής του, όπως η απαγόρευση κυκλοφορίας ή οι ζώνες αποκλεισμού, προσθέτουν περαιτέρω βάρος.
Μεταξύ Μαρτίου 2025 και Μαρτίου 2026 ανακλήθηκαν 51.419 άτομα, σημειώνοντας αύξηση 28% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Επιπλέον, το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους, περισσότεροι άνθρωποι ανακλήθηκαν στη φυλακή παρά αποφυλακίστηκαν, καταγράφοντας 13.193 ανακλήσεις έναντι 12.977 αποφυλακίσεων.
Διοικητές φυλακών ανέφεραν στο Μπι Μπι Σι ότι οι κρατούμενοι που απελευθερώθηκαν βάσει του σχεδίου του 2024 επιστρέφουν ήδη με ταχείς ρυθμούς. Ένας εξ αυτών περιέγραψε την κατάσταση ως περιστρεφόμενη πόρτα, προειδοποιώντας ότι το ίδιο θα συμβεί όταν αποφυλακιστεί η επόμενη φουρνιά. Άλλος διοικητής τόνισε ότι τα σχέδια του πρωθυπουργού είναι απλώς βραχυπρόθεσμες λύσεις, υπογραμμίζοντας την απόλυτη ανάγκη για άμεσο χώρο.
Τι θα συμβεί στη συνέχεια
Ο υπουργός δικαιοσύνης, Άλεξ Νόρις, θα παραθέσει περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με το σχέδιο πρόωρης αποφυλάκισης, συμπεριλαμβανομένου του ακριβούς αριθμού των κρατουμένων που θα επηρεαστούν, σε δήλωσή του στο κοινοβούλιο την Τρίτη (01/09).
Το πρόγραμμα έχει οριστεί να ξεκινήσει την 1η Οκτωβρίου, με τους πρώτους κρατούμενους να αποφυλακίζονται εκείνη την ημέρα. Περαιτέρω αποφυλακίσεις θα ακολουθούν την πρώτη ημέρα κάθε μήνα, μειούμενες σταδιακά από περίπου 650 τον μήνα τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, σε περίπου 200 τον μήνα έως το τέλος του επόμενου έτους.
