Υπό έντονη κριτική βρίσκεται η βρετανική κυβέρνηση μετά την απόσυρση των κατηγοριών εναντίον δύο ανδρών που φέρονταν να κατασκοπεύουν για λογαριασμό του Πεκίνου. Η υπόθεση κατέρρευσε λόγω ενός νομικού κενού που σχετίζεται με τον μη χαρακτηρισμό της Κίνας ως εχθρικού κράτους.
Η δίκη των δύο ανδρών, που κατηγορούνταν για κατασκοπεία υπέρ της Κίνας, ήταν προγραμματισμένη να ξεκινήσει αυτή την εβδομάδα στο Λονδίνο. Ωστόσο, τον περασμένο μήνα, οι εισαγγελικές αρχές απέσυραν απροσδόκητα τις κατηγορίες.
Η εξέλιξη αυτή φέρνει στο προσκήνιο ένα άβολο ερώτημα: Το Ηνωμένο Βασίλειο αντιμετωπίζει την Κίνα ως αντίπαλο ή ως μια φιλική δύναμη με την οποία μπορεί να συνάπτει εμπορικές συμφωνίες;
Το χρονικό της υπόθεσης
Τον Απρίλιο του 2024, δύο άνδρες — ο Christopher Cash, τότε κοινοβουλευτικός ερευνητής της Alicia Kearns, βουλευτή του Συντηρητικού Κόμματος, και ο Christopher Berry, καθηγητής — κατηγορήθηκαν ότι συνέλεγαν και παρείχαν πληροφορίες «επιβλαβείς για την ασφάλεια και τα συμφέροντα» του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κίνα, για το διάστημα μεταξύ Δεκεμβρίου 2021 και Φεβρουαρίου 2023. Και οι δύο άνδρες αρνήθηκαν τις κατηγορίες.
Η δίωξη βασίστηκε στον νόμο περί επίσημων απορρήτων του 1911, ο οποίος ποινικοποιεί τη συλλογή πληροφοριών που είναι «χρήσιμες σε έναν εχθρό».
Γιατί κατέρρευσε η υπόθεση;
Η αιτία της κατάρρευσης βρίσκεται σε μια νομική διαμάχη που προέκυψε σε μια ξεχωριστή υπόθεση, η οποία αφορούσε μια ομάδα Βουλγάρων που κατηγορούνταν για κατασκοπεία υπέρ της Ρωσίας. Το κρίσιμο σημείο ήταν η ερμηνεία της λέξης «εχθρός» στον νόμο του 1911. Οι συνήγοροι υπεράσπισης των Βουλγάρων υποστήριξαν ότι ο όρος θα έπρεπε να ισχύει μόνο για μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο με το Ηνωμένο Βασίλειο ή είναι πιθανό να βρεθεί στο άμεσο μέλλον.
Το εφετείο απεφάνθη αργότερα ότι ως «εχθρική» χώρα θα μπορούσε να θεωρηθεί εκείνη που συνιστά «τρέχουσα απειλή για την εθνική ασφάλεια του Ηνωμένου Βασιλείου», όπως η Ρωσία, προσθέτοντας ότι «οι φιλικές δυνάμεις θα εξαιρούνταν από αυτόν τον ορισμό».
Αυτή η νέα νομική ερμηνεία δημιούργησε ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο για τους εισαγγελείς στην υπόθεση της Κίνας. Θα έπρεπε να αποδείξουν ότι, κατά την περίοδο που οι δύο άνδρες κατηγορούνταν για κατασκοπεία (Δεκέμβριος 2021 – Φεβρουάριος 2023), η Κίνα θεωρούνταν απειλή για την εθνική ασφάλεια της Βρετανίας.
Ωστόσο, κατά το συγκεκριμένο διάστημα, η τότε κυβέρνηση των Συντηρητικών δεν είχε χαρακτηρίσει την Κίνα ως εχθρό. Αντιθέτως, την είχε αποκαλέσει «συστημικό ανταγωνιστή» το 2021 και «συστημική πρόκληση που καθορίζει την εποχή» το 2023.
Ο Stephen Parkinson, επικεφαλής της Εισαγγελικής Υπηρεσίας, εξήγησε σε επιστολή του προς τους βουλευτές την Τρίτη ότι οι εισαγγελείς πέρασαν «πολλούς μήνες» προσπαθώντας να εξασφαλίσουν κυβερνητικές δηλώσεις που να πληρούν το νέο νομικό κριτήριο.
Παρόλο που παρασχέθηκαν κάποιες καταθέσεις μαρτύρων, «καμία από αυτές δεν ανέφερε ότι, κατά τον χρόνο τέλεσης του αδικήματος, η Κίνα αποτελούσε απειλή για την εθνική ασφάλεια, και στα τέλη Αυγούστου του 2025 έγινε αντιληπτό ότι αυτά τα αποδεικτικά στοιχεία δεν θα προσκομίζονταν», έγραψε ο κ. Parkinson. «Όταν αυτό κατέστη προφανές, η υπόθεση δεν μπορούσε να προχωρήσει».
Η πολιτική αντιπαράθεση
Η Kearns, η βουλευτής για την οποία εργαζόταν ο Cash, κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι υπονόμευσε σκόπιμα τη δίωξη για να «κατευνάσει το Πεκίνο».
Από την πλευρά του, ο Κιρ Στάρμερ, ο οποίος στο παρελθόν υπήρξε Γενικός Εισαγγελέας της Βρετανίας, δήλωσε ότι η κυβέρνηση ήταν «απογοητευμένη» από την κατάρρευση της υπόθεσης, αλλά τόνισε σε δημοσιογράφους το βράδυ της Τρίτης ότι η αιτία ήταν διαδικαστική. «Δεν μπορείς να διώξεις κάποιον δύο χρόνια αργότερα για έναν χαρακτηρισμό που δεν ίσχυε εκείνη την εποχή», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ακόμη κι αν η κυβέρνηση παρείχε μια δήλωση που θα χαρακτήριζε την Κίνα ως μη φιλική χώρα, αυτή θα μπορούσε να αμφισβητηθεί νομικά από την υπεράσπιση στο δικαστήριο. Αυτό, ωστόσο, δεν ικανοποίησε τους πολιτικούς επικριτές, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση θα μπορούσε να είχε προσφέρει κάποιο είδος κατάθεσης για να βοηθήσει την υπόθεση, ισχυριζόμενοι ότι η αποτυχία της να το πράξει ήταν ένας βολικός τρόπος για να προστατεύσει τους εμπορικούς δεσμούς με το Πεκίνο.
Το μέλλον των δικών για κατασκοπεία
Το πρόβλημα που οδήγησε στην κατάρρευση αυτής της υπόθεσης είναι απίθανο να επαναληφθεί, καθώς ο παλιός νόμος περί επισήμων απορρήτων έχει αντικατασταθεί από μια νέα νομοθεσία, τον Νόμο περί Εθνικής Ασφάλειας.
Ο νέος νόμος, που τέθηκε σε ισχύ το 2023, εφαρμόζεται σε ενέργειες που γίνονται για λογαριασμό οποιασδήποτε «ξένης δύναμης» και όχι μόνο ενός «εχθρικού» κράτους.
Ο Jonathan Hall, σύμβουλος της βρετανικής κυβέρνησης για την αντιμετώπιση κρατικών απειλών, δήλωσε ότι με βάση τον νέο νόμο, οι διώξεις για κατασκοπεία μπορούν να ασκηθούν «χωρίς το Ηνωμένο Βασίλειο να βρίσκεται σε πόλεμο, ή σε κίνδυνο πολέμου, και χωρίς καν να χρειάζεται να αποδειχθεί ότι η ξένη δύναμη αποτελεί διαρκή απειλή».
Η ευρύτερη σημασία της υπόθεσης
Το 2015, η τότε κυβέρνηση των Συντηρητικών υποσχόταν μια «χρυσή δεκαετία» στις αγγλο-κινεζικές σχέσεις — μια φρασεολογία που δύσκολα κάποιος Βρετανός πολιτικός θα χρησιμοποιούσε σήμερα. Η παρούσα υπόθεση, όμως, συμπυκνώνει το κεντρικό δίλημμα για την Ντάουνινγκ Στριτ στη διαχείρισή της με την ανερχόμενη παγκόσμια υπερδύναμη: εάν η Βρετανία μπορεί ταυτόχρονα να προστατεύει τα οικονομικά της συμφέροντα και την εθνική της ασφάλεια.
«Θα συνεργαστούμε όπου μπορούμε, θα ανταγωνιστούμε όπου χρειάζεται», ανέφερε το Εργατικό Κόμμα στο πολιτικό του πρόγραμμα πριν από τις γενικές εκλογές του 2024.
Έκτοτε, η κυβέρνηση επεδίωξε να βελτιώσει τις σχέσεις που είχαν ψυχρανθεί τα τελευταία χρόνια, εν μέρει λόγω της καταστολής στο Χονγκ Κονγκ και των καταγγελιών για κινεζικές κυβερνοεπιθέσεις. Τον περασμένο Νοέμβριο, ο Κιρ Στάρμερ έγινε ο πρώτος Βρετανός πρωθυπουργός που συναντήθηκε με τον Πρόεδρο Xi Jinping μετά από περισσότερα από έξι χρόνια.
Παρόλα αυτά, η ανησυχία στις υπηρεσίες ασφαλείας αυξάνεται. Στην πιο πρόσφατη δημόσια αξιολόγηση απειλών, ο Ken McCallum, γενικός διευθυντής της MI5, της βρετανικής υπηρεσίας εσωτερικής ασφαλείας, κατονόμασε την Κίνα σε ενότητα που αφορούσε τις «κρατικές απειλές».
