Ο όρος “parasocial” (παρακοινωνικός) είναι η λέξη της χρονιάς για το 2025 σύμφωνα με το Cambridge Dictionary.
Περιγράφει μια σύνδεση που αισθάνεται κάποιος μεταξύ του εαυτού του και ενός διάσημου προσώπου που δεν γνωρίζει προσωπικά. Οι ψυχολόγοι έχουν παρατηρήσει πώς η ραγδαία άνοδος αυτών των μονόπλευρων «παρακοινωνικών σχέσεων» έχει επαναπροσδιορίσει τις έννοιες του θαυμασμού και της διασημότητας στη σύγχρονη εποχή.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα που τροφοδότησαν τη χρήση του όρου είναι η ανακοίνωση του αρραβώνα της Taylor Swift με τον αθλητή Travis Kelce νωρίτερα φέτος. Πολλοί θαυμαστές αισθάνθηκαν μια ισχυρή, σχεδόν προσωπική, σύνδεση με το γεγονός, παρόλο που οι περισσότεροι δεν έχουν συναντήσει ποτέ το ζευγάρι.
Η αυξανόμενη τάση δεν περιορίζεται στους παραδοσιακούς σταρ, αλλά επεκτείνεται και στις σχέσεις που αναπτύσσουν οι χρήστες με online influencers, ακόμη και με chatbots τεχνητής νοημοσύνης.
Το «πνεύμα της εποχής»
Ο Colin McIntosh, εκπρόσωπος του Cambridge Dictionary, δήλωσε: «Ο όρος “Parasocial” αιχμαλωτίζει το πνεύμα του 2025. Είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πώς αλλάζει η γλώσσα».
Όπως εξήγησε, «Αυτό που κάποτε ήταν ένας εξειδικευμένος ακαδημαϊκός όρος, έχει γίνει πλέον mainstream. Εκατομμύρια άνθρωποι εμπλέκονται σε παρακοινωνικές σχέσεις. Πολλοί περισσότεροι απλώς ιντριγκάρονται από την άνοδό τους».
Η επιλογή της λέξης βασίστηκε και σε δεδομένα, καθώς ο ιστότοπος του λεξικού κατέγραψε έρκηξη στις αναζητήσεις για τον όρο.
Η προέλευση του όρου
Ο όρος “parasocial” δεν είναι νέος. Χρονολογείται από το 1956, όταν δύο κοινωνιολόγοι του Πανεπιστημίου του Σικάγο παρατήρησαν ότι οι τηλεθεατές ανέπτυσσαν «παρακοινωνικές σχέσεις» με προσωπικότητες της τηλεόρασης. Αυτές οι σχέσεις έμοιαζαν με εκείνες που σχημάτιζαν με την «πραγματική» οικογένεια και τους φίλους τους.
Οι ερευνητές σημείωναν τότε πώς το ταχέως αναπτυσσόμενο μέσο της τηλεόρασης έφερνε τα πρόσωπα των ηθοποιών απευθείας στα σπίτια των θεατών, καθιστώντας τα σταθερά «μέλη» της ζωής των ανθρώπων.
Η ψυχολογία πίσω από τον όρο
Η Simone Schnall, καθηγήτρια πειραματικής κοινωνικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, εξήγησε ότι «η άνοδος των παρακοινωνικών σχέσεων έχει επαναπροσδιορίσει τον θαυμασμό, τη διασημότητα και, με την τεχνητή νοημοσύνη, τον τρόπο με τον οποίο οι απλοί άνθρωποι αλληλεπιδρούν online».
Η ίδια προχώρησε σε μια βαθύτερη ανάλυση, τονίζοντας τους πιθανούς κινδύνους:
Influencers και εμπιστοσύνη: «Έχουμε εισέλθει σε μια εποχή όπου πολλοί άνθρωποι σχηματίζουν ανθυγιεινές και έντονες παρακοινωνικές σχέσεις με influencers. Αυτό οδηγεί στην αίσθηση ότι “γνωρίζουν” αυτούς με τους οποίους σχηματίζουν δεσμούς, ότι μπορούν να τους εμπιστευτούν, ακόμη και σε ακραίες μορφές αφοσίωσης. Ωστόσο, είναι εντελώς μονόπλευρο».
Κενό εμπιστοσύνης: Η Schnall συνδέει την τάση με την κατάρρευση της εμπιστοσύνης στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης. «Οι άνθρωποι στρέφονται σε μεμονωμένες προσωπικότητες ως αυθεντίες και –όταν ξοδεύουν πολλές ώρες καταναλώνοντας το περιεχόμενό τους– αναπτύσσουν παρακοινωνικούς δεσμούς, αντιμετωπίζοντάς τες περισσότερο σαν στενούς φίλους, οικογένεια ή ηγέτες αίρεσης».
Η διάσταση της AI: Η τάση, σύμφωνα με την καθηγήτρια, αποκτά «νέα διάσταση» καθώς πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν εργαλεία AI, όπως το ChatGPT, ως «φίλους», προσφέροντάς τους θετικές επιβεβαιώσεις ή χρησιμοποιώντας τα ως «υποκατάστατο θεραπείας». «Αυτή είναι μια ψευδαίσθηση σχέσης και ομαδικής σκέψης, και γνωρίζουμε ότι οι νέοι μπορεί να είναι ευάλωτοι σε αυτό», κατέληξε.
