Κάθε τόπος κουβαλά μια ιστορία που δεν ειπώθηκε ποτέ δυνατά. Στη Γουμένισσα, αυτή η ιστορία αφορά τη Σόφκα. Ένα όνομα που πέρασε από στόμα σε στόμα, άλλοτε ψιθυριστά και άλλοτε φορτωμένο με μισές αλήθειες.
Για πολλούς, πρόκειται απλώς για ένα τραγούδι και έναν χορό. Πίσω όμως από τον γνώριμο ρυθμό του κρύβεται μια πραγματική γυναίκα, μια ιστορία που χάνεται μέσα στον χρόνο και ένας βαθύς ανθρώπινος πόνος που σπάνια ακούγεται.
Η Σόφκα ήταν ένα πρόσωπο που βίωσε τον κοινωνικό στιγματισμό και μια σιωπηλή κακοποίηση σε μια εποχή όπου οι φωνές των γυναικών σπάνια ακούγονταν.
Μια μορφή που για χρόνια συνοδευόταν από ψιθύρους, γίνεται τώρα η κεντρική ηρωίδα ενός ντοκιμαντέρ που φιλοδοξεί να ρίξει φως στην πραγματική της ιστορία. Μια κινηματογραφική αναζήτηση που ξεκινά από τις σκιές του παρελθόντος και φτάνει μέχρι τη σημερινή δικαίωση.
Με αφορμή την πρώτη επίσημη προβολή του ντοκιμαντέρ στο Λονδίνο, η δημιουργός του ντοκιμαντέρ, Χριστίνα Τσαρτσαράκη, μιλά στο Hellenic Observer για το ταξίδι, τις αλήθειες που αναδύθηκαν και τις στιγμές που σημάδεψαν την έρευνά της.
Αυτό που θέλω να μεταφέρω στο κοινό είναι η αξία της ρίζας, της οικογένειας, της αγάπης.
Τι ήταν αυτό που σε κινητοποίησε προσωπικά να αφιερώσεις ένα ολόκληρο ντοκιμαντέρ στη Σόφκα;
Η Σόφκα με άγγιξε από την πρώτη στιγμή, αρχικά καθαρά σε συναισθηματικό επίπεδο. Δέκα χρόνια πριν, όταν πρωτογνώρισα τον συγκεκριμένο χορό στον σύλλογο – παράλληλα με τα πρώτα μου βήματα στο θέατρο – ο τότε χοροδιδάσκαλός μας, κύριος Ορέστης Στοϊoάννου, μας διηγήθηκε την ιστορία και τους στίχους του τραγουδιού. Εκείνη την εποχή εμπνεύστηκα και έγραψα το πρώτο μου θεατρικό έργο, το οποίο παρουσιάστηκε χρόνια αργότερα στο Λονδίνο.
Όσο όμως προχωρούσα σε βαθύτερη έρευνα, διαπίστωσα πως υπήρχαν κλειστές πόρτες, φόβος, παρεξηγήσεις, ανακρίβειες. Δεν ήταν ξεκάθαρο τι ακριβώς είχε συμβεί ούτε για τη Σόφκα, ούτε για την ιστορική διαδρομή του ίδιου του χορού. Έψαχνα διαρκώς απαντήσεις. Και τότε κατάλαβα πως δεν αρκούσε ένα θεατρικό έργο. Έπρεπε να γίνει ντοκιμαντέρ. Να υπάρξει τεκμηριωμένη μαρτυρία.
Το ταξίδι δεν ήταν εύκολο, όμως άξιζε κάθε στιγμή. Γιατί πέρα από το αποτέλεσμα, γνώρισα ανθρώπους και ιστορίες και γι’ αυτό είμαι βαθιά ευγνώμων.
Κατά την έρευνα και τα γυρίσματα, συνάντησες δυσκολίες στην ανεύρεση αυθεντικών πληροφοριών ή ανθρώπων που γνωρίζουν τον χορό;
Στα γυρίσματα και στην έρευνα, στάθηκα τυχερή στο ότι προέρχομαι από την ίδια περιοχή. Μοιραζόμαστε τα ίδια ήθη και έθιμα, είμαστε ντόπιοι.
Ωστόσο, αυτό δεν ίσχυε από την αρχή. Αν γυρίσω δέκα χρόνια πίσω, στα πρώτα μου βήματα, τα πράγματα ήταν εντελώς διαφορετικά. Οι πόρτες ήταν κλειστές, οι πληροφορίες ελάχιστες και αρκετοί άνθρωποι είχαν αρνηθεί να μιλήσουν. Υπήρχε καχυποψία, ιδιαίτερα λόγω των στίχων του τραγουδιού.
Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει.
Τι συναισθήματα και μηνύματα θέλεις να μεταφέρεις στο κοινό μέσω του ντοκιμαντέρ;
Χαίρομαι ιδιαίτερα για αυτή την ερώτηση, γιατί συχνά η Σόφκα όπως τη ζούμε σήμερα στα πανηγύρια χορεύεται γρήγορα, με πάθος και ενθουσιασμό. Όμως στο ντοκιμαντέρ επιλέγω να παρουσιάσω την ιστορία από μια εντελώς διαφορετική οπτική.
Πίσω από τον χορό κρύβεται ένας βαθύς ανθρώπινος πόνος, ένας πόνος που δεν ακούγεται όταν το τραγούδι παίζεται γρήγορα. Όταν δημοσιεύτηκε το soundtrack του ντοκιμαντέρ, κάποιος με ρώτησε: «Γιατί τόσο αργό; Γιατί τόσο πόνο;» Η απάντηση είναι πως αυτή είναι η αλήθεια της Σόφκας. Μιας γυναίκας που βίωσε σε έναν βαθμό κοινωνική κακοποίηση – στιγματισμό.
Ευτυχώς η ιστορία έχει ένα φωτεινό τέλος, κάτι που επιβεβαιώνεται και μέσα από τις μαρτυρίες των παιδιών της. Η συγκίνηση, όμως, δεν περιορίζεται στην προσωπική ιστορία της Σόφκας. Απλώνεται και στην οικογένεια Ασαρτζή, η οποία έφερε στο φως αυτή τη μελωδία και τον χορό. Δυο αγαπητοί άνθρωποι που δεν βρίσκονται πια στη ζωή, αλλά τους θυμάται και τους θαυμάζει ένας ολόκληρος τόπος.
Αυτό που θέλω να μεταφέρω στο κοινό είναι η αξία της ρίζας, της οικογένειας, της αγάπης, είτε αυτή εκφράζεται μέσα από τη δημιουργία μιας οικογένειας, όπως στη Σόφκα, είτε μέσα από καλλιτεχνική δημιουργία και παράδοση, όπως στην περίπτωση των Ασαρτζήδων.
Πώς αντέδρασαν οι κάτοικοι ή οι παλιότεροι γνώστες του χορού όταν είδαν ότι η Σόφκα “αναβιώνει” μέσα από το έργο σου;
Η ανταπόκριση ήταν συγκινητική και μου έδωσε τεράστια δύναμη να συνεχίσω. Έλαβα πολλή αγάπη και στήριξη τόσο από τους κατοίκους του χωριού, όσο και από την ίδια την οικογένεια της Σόφκας.
Κρατώ στη μνήμη μου τα μηνύματα της εγγονής της Σόφκας, της Σοφίας, και το βλέμμα των Ασαρτζήδων όταν μιλούσαν για τις ρίζες τους. Και υπήρξε μία στιγμή που με σημάδεψε.
Δεν θα αναφέρω το όνομα, για να σεβαστώ το πρόσωπο, ήταν ένας άνθρωπος που έδειχνε σκληρός, δεν μιλούσε πολύ, αλλά ήταν διαρκώς δίπλα μας στα γυρίσματα. Σε μια μικρή ιδιωτική προβολή, του έδειξα ένα απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ. Πάγωσε. Κάθισε σιωπηλός. Και μετά τον είδα να κλαίει. Ήρθε, με αγκάλιασε. Εκείνη ήταν η πιο δυνατή στιγμή όλου αυτού του ταξιδιού.
